Müslüman züppeler var mı? Sevgili Emre Aköz’ün bana yönelttiği bir soruydu bu!
Evet, var elbet! Bunlar, tıpkı Tanzimat’ın alafranga züppeleri gibi, medeniyet bağlamında aidiyeti reddeden ve mensubiyeti kimlik edinen öznelerdir. Kimlik olarak kendilerini İslam medeniyetine aidiyetle tanımlarken, modernliğe mensubiyetin cezbesine kapılarak, Müslüman kimliğini olumsuzlayanlar! Unutmamak gerek: Modernliğin bir tür Oryantalizm olarak temellük edinildiği bu ülkede, Müslüman aidiyetin reddini, züppelik ya da ‘Çakma Oryantalizm’ olarak yaşamaktan başka bir yol yoktur. Niçin ‘çakma’? Çünkü onlar, taklidin taklidi’dirler! Batı’yı taklid edenleri [Oryantalistler] taklid edenler: ‘Çakma’ Oryantalistler…
Kimliklerini İslamî aidiyetten ‘Çakma’ Oryantalist mensubiyete dönüştüren Müslüman züppeler, tıpkı Tanzimat’ın alafranga züppeleri gibi, kendilerini ‘görünür’ kılma arzusuyla, bu ‘görünür’lüğü en hâd safhada ve en yoğun biçimde yaşama imkânı tanıyan kamusal mekânları tercih ederler. Recaizade Mahmud Ekrem’in ‘Araba Sevdası’nın Bihruz bey’i, nasıl Tanzimat’ın öteki alafranga züppeleri gibi Çamlıca’yı ve Beyoğlu’nu bu anlamda bir ‘görünürlük mekânı’ olarak tercih ettiyse, bugünün Müslüman züppeleri de Nişantaşı ve Cihangir’i ‘görünürlük mekânı’ olarak kullanmaktadırlar.
Müslüman züppeler için, mekân belirleyicidir: Nişantaşı, ‘sosyetik’ Müslüman züppelerin; Cihangir ise, ‘entel’ Müslüman züppelerin tercih ettikleri ‘görünürlük mekânları’dır. Bu mekânlar arasındaki farkları sorunsallaştıran Müslüman züppelerden de sözetmek mümkündür: Onlara göre, Cihangir ‘bohem’, Nişantaşı ‘kurumlu’dur, [-ki bu, Cihangir'in entelliği ile Nişantaşı'nın sosyetikliğinin bir başka biçimde ifadesidir]; Cihangir’in ‘kedisi’, Nişantaşı’nın ‘köpeği’ vardır. Bu tesbit de doğrudur: Zira kedi entellerin, köpekse sosyetiklerin tercihidir. Tanpınar’ın kedili fotoğrafı, bu anlamda bir ‘kült fotoğraf’tır. Köpek ve sosyete ilişkisi üzerine ise, Haldun Taner’in ‘Keşanlı Ali Destanı’nda sosyetik hanımefendinin [Gülriz Sururi ne muhteşem bir oyun çıkarmıştı!], süs köpeği Şamama’sını, bugünlerde TV’de oynanan ‘Yahşi Cazibe’nin sosyetik Simge’sinin Paris’ini hatırlamak yeter…
Sosyetik Müslüman züppeler, entel Müslüman züppelerden daha önemli olduklarını vurgulamak için, birtakım metaforlara da başvururlar: Mesela, Cihangir şiir, Nişantaşı roman’dır onlara göre: Çünkü şiirin modası geçmiştir ve roman bir edebî tür olarak yükseliştedir. Dahası, çok satan romancı hanımlarımızın birçoğu da Nişantaşı’nda oturmaktadırlar. O nedenle Cihangir’in kadını yoktur, sosyetik Müslüman züppelere göre, Nişantaşı kadını vardır! Sosyetik Müslüman züppeler, Cihangir kadınlarını yoksayarken, kendilerince Cihangir kadınına Firuzağa’daki salaş kahvelerde oturan [bir bardak çay, birbuçuk liradır!], bakımsız ve hırpanî kimlikler atfederek, Nişantaşı’nın zarif ve pahalı ‘café’lerinde endam gösteren albenili, şık mankenleri yüceltmek niyetindedirler; -o ‘café’lerde hangi kadınlarla aynı masaya oturduklarını vurgulayarak, kendilerini de dolaylı yoldan yüceltmek için!
Bu tiplerin çoğu, yoksul ya da orta sınıf mutaassıp aile kökenleri olan ve muhtemelen İmam-Hatip mezunu kimliklerdir. Kendilerine öne çıkma konusunda imkân tanıyanlara yaranmada, kraldan fazla kralcı davranmayı ilke edinmişlerdir. Onları o mevkilere taşıyanlar, kendilerinden aidiyet kimliklerini terk etmelerini istemiş değillerdir,- ama feda olsun! Dahası, bir kere daha söyleyeyim: Sosyetik Müslüman züppeler, birer ‘Çakma Oryantalist’ olarak, taklidin taklidi’dirler [Platon'un ressamları!] ve giderek Efendilerinin üslubunu bile göz göre göre temellük ederler!
Benim çok sevdiğim farklı bir tip var: Bu tip, entel değil entelektüeldir; -sosyetikse, hiç değildir! Türkiye’de çok önemli bir liseden ve yüksek bürokrat yetiştiren seçkin bir üniversiteden mezundur. Ama o bir Müslüman bobstil’dir. Bobstilliği, giyim kuşamındadır ve ne yalan söyleyeyim: sahih bir Müslüman olduğu için bu giyim kuşamı kendisine yakıştırmaktadır da: ‘Omzuna attığı güzel ve kıymetli bir şalla, başındaki Tunus işi fesiyle ve ebru desenli yeleği ile’ fotoğrafçılara verdiği pozları hatırlayanlar olabilir! O fotoğrafta müthiş zarif ve sevimliydi de! h.yavuz@zaman.com.tr
26 Ocak 2011, Çarşamba
